Pochówek w istniejącym grobie rodzinnym wymaga trzech rzeczy: ustalenia, kto ma prawo do tego grobu, zgody zarządcy cmentarza na dochowanie oraz uregulowanych opłat. Prawo do grobu nie jest własnością i nie wchodzi do masy spadkowej, a sporów rodzinnych nie rozstrzyga kancelaria cmentarza. Podstawą jest ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz regulamin konkretnego cmentarza.
Pochówek w istniejącym grobie rodzinnym bywa prostszy niż zakup nowego miejsca, ale tylko wtedy, gdy rodzina wcześniej ustali trzy rzeczy: kto ma prawo do tego grobu, czy zarządca cmentarza wyda zgodę na dochowanie i czy opłaty za ten grób są uregulowane. Każdy z tych punktów potrafi zatrzymać sprawę na kilka dni, więc warto zacząć od nich, zanim ustalicie termin pogrzebu.
Zastrzeżenie na początek: to nie jest porada prawna. Prawo do grobu jest instytucją nietypową, a rozstrzygnięcia w spornych sprawach należą do sądu. Poniżej opisujemy to, co wynika wprost z przepisów i z regulaminów warszawskich cmentarzy.
Czym jest prawo do grobu i dlaczego nie jest zwykłą własnością
Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych w art. 10 ust. 1 wskazuje, kto ma prawo pochowania zwłok ludzkich. Kolejność jest następująca: pozostały małżonek lub małżonka, krewni zstępni, czyli dzieci, wnuki i prawnuki, krewni wstępni, czyli rodzice i dziadkowie, krewni boczni do czwartego stopnia pokrewieństwa oraz powinowaci w linii prostej do pierwszego stopnia. Ustawa dodaje, że prawo pochowania przysługuje również osobom, które dobrowolnie się do tego zobowiążą.
Regulamin Cmentarza Powązkowskiego formułuje to jeszcze wyraźniej. Prawo do wolnych miejsc w grobie przeznaczonym do pochowania więcej niż jednej osoby mają członkowie rodziny zmarłego pochowanego w tym grobie, w kolejności: pozostały małżonek lub małżonka, krewni zstępni, krewni wstępni oraz rodzeństwo. Ten sam regulamin zaznacza, że posiadanie prawa do wolnych miejsc nie upoważnia do odstępowania miejsca osobom spoza tego kręgu, a do prawa do grobu nie stosuje się powszechnie obowiązujących przepisów prawa spadkowego, ponieważ groby nie wchodzą w masę spadkową.
Praktyczny wniosek: testament nie przesądza o tym, kto zdecyduje o grobie. Decyduje osoba, na którą grób jest zarejestrowany, a po jej śmierci krąg osób uprawnionych z tytułu pokrewieństwa.
Czy grób rodzinny trzeba opłacać co 20 lat
To zależy od rodzaju grobu i tutaj najczęściej powstaje nieporozumienie.
Artykuł 7 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych mówi, że grób nie może być użyty do ponownego chowania przed upływem 20 lat, a po tym okresie ponowne użycie nie może nastąpić, jeżeli ktokolwiek zgłosi zastrzeżenie i uiści opłatę przewidzianą za pochowanie zwłok. Zastrzeżenie ma skutek na dalszych 20 lat i może być odnowione. Ustęp 3 tego artykułu jest kluczowy dla grobów rodzinnych: przepisów tych nie stosuje się do chowania zwłok w grobach murowanych przeznaczonych do pomieszczenia zwłok więcej niż jednej osoby, a także do chowania urn ze szczątkami powstałymi w wyniku spopielenia.
Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Warszawie powtarza tę zasadę w praktyce: groby murowane rodzinne, czyli wielomiejscowe, zarówno tradycyjne, jak i urnowe, nie podlegają opłatom za kolejne okresy dwudziestoletnie. Natomiast groby dziecięce, ziemne pojedyncze, ziemne rodzinne i murowane pojedyncze opłatom podlegają, a grób, za który opłata nie została wniesiona, może zostać wykorzystany do nowego pochowania.
| Rodzaj grobu na cmentarzu komunalnym | Opłata za kolejne 20 lat |
|---|---|
| Grób murowany rodzinny, wielomiejscowy, tradycyjny lub urnowy | nie podlega |
| Grób ziemny pojedynczy | podlega |
| Grób ziemny rodzinny | podlega |
| Grób murowany pojedynczy | podlega |
| Grób dziecięcy, ziemny | podlega |
Na cmentarzu wyznaniowym mechanizm bywa inny. Regulamin Cmentarza Powązkowskiego wymienia między innymi opłatę za użytkowanie grobu i opłatę za korzystanie z infrastruktury cmentarza, a wysokość opłat ustala Dyrektor Cmentarza co roku na dzień 1 stycznia. Dlatego jedyną wiarygodną odpowiedzią na pytanie o kwotę jest ta z kancelarii danego cmentarza.
Zgoda na dochowanie: kto ją wydaje i kiedy jej odmówi
Na Starych Powązkach pisemną zgodę na pochowanie lub dochowanie wydaje Dyrektor Zarządu Cmentarza. Regulamin wymienia sytuacje, w których może odmówić: gdy na cmentarzu nie ma miejsca na urządzenie grobu, gdy osoba zgłaszająca się po zgodę nie wykazuje pokrewieństwa do wskazanego grobu, gdy opłaty związane z tym konkretnym grobem nie są uregulowane oraz w sytuacji sporu między krewnymi zmarłego a osobami uprawnionymi do grobu.
Na Cmentarzu Wojskowym dysponentem miejsc na groby tradycyjne jest Prezydent m.st. Warszawy, ale zarządca zaznacza, że jego zgoda nie jest wymagana przy wykorzystaniu do pochówku już istniejącego grobu, poza grobami w alei zasłużonych. Na Cmentarzu Komunalnym Północnym wybór rodzaju grobu należy do osoby uprawnionej do pochowania zmarłego, a cmentarz przyjmuje zmarłych niezależnie od miejsca zgonu i ostatniego miejsca zamieszkania.
Na cmentarzu wyznaniowym warto też znać art. 8 ust. 3-5 ustawy. Zarząd cmentarza wyznaniowego nie może odmówić pochowania zwłok osób, które mają nabyte prawo do pochówku w określonym miejscu tego cmentarza, a prawo to służy także ich bliskim: małżonkowi, wstępnym, zstępnym, rodzeństwu i przysposobionym.
Co sprawdzić w kancelarii cmentarza
| O co zapytać | Dlaczego to ważne |
|---|---|
| Na kogo grób jest zarejestrowany | To ta osoba, a po jej śmierci krąg uprawnionych, decyduje o dochowaniu |
| Jaki to rodzaj grobu | Przesądza, czy obowiązuje opłata za kolejne 20 lat |
| Czy opłaty są uregulowane | Zaległość może być powodem odmowy zgody na dochowanie |
| Ile wolnych miejsc pozostało | Od tego zależy, czy potrzebny jest pochówek urnowy albo inne miejsce |
| Czy trzeba zdjąć nagrobek i kto to robi | Prace kamieniarskie wymagają zgody zarządcy i czasu |
| Jaki jest najbliższy możliwy termin | Kancelaria wyznacza godziny pogrzebów i prac na grobie |
Krok po kroku: od zgonu do pochówku w grobie rodzinnym
- Odbierzcie kartę zgonu od lekarza, który stwierdził zgon, i zgłoście zgon w urzędzie stanu cywilnego. Na zgłoszenie są 3 dni od dnia wystawienia karty zgonu, a przy zgonie na skutek choroby zakaźnej 24 godziny od chwili zgonu.
- Odbierzcie bezpłatny odpis skrócony aktu zgonu. Więcej o tym dokumencie piszemy w tekście o tym, kto odbiera akt zgonu.
- Ustalcie adres grobu: nazwę cmentarza, kwaterę, rząd i numer. Na cmentarzach komunalnych pomaga wyszukiwarka miejsc pochówku prowadzona przez zarządcę.
- Zapytajcie w kancelarii cmentarza, na kogo grób jest zarejestrowany i jaki jest stan opłat.
- Zbierzcie zgody osób uprawnionych, jeśli regulamin cmentarza tego wymaga. Na Starych Powązkach udostępnienie grobu osobie dochodzącej do rodziny, na przykład synowej lub zięciowi, wymaga oświadczenia podpisanego w obecności notariusza albo w kancelarii cmentarza, za zgodą wszystkich uprawnionych.
- Uzyskajcie pisemną zgodę zarządcy na dochowanie.
- Ustalcie z kancelarią termin pogrzebu i zakres prac przy grobie, a z zakładem pogrzebowym przebieg ceremonii.
Pełną kolejność spraw urzędowych po śmierci bliskiej osoby zebraliśmy w poradniku o formalnościach po śmierci.
Gdy w grobie nie ma już miejsca
Jeśli wolnych miejsc nie ma, najczęściej rozważane są dwa rozwiązania. Pierwsze to pochówek urnowy, ponieważ art. 7 ust. 3 ustawy wyłącza chowanie urn z zasady dwudziestoletniej karencji, a urna zajmuje mniej miejsca niż trumna. Przebieg takiego pogrzebu opisuje strona o pogrzebie urnowym. Drugie to przeniesienie szczątków, które wymaga osobnej procedury i zgód, opisanej na stronie o ekshumacji. Obie drogi zaczynają się od rozmowy w kancelarii cmentarza, bo to ona zna stan konkretnego grobu.
Gdy rodzina się nie zgadza
Regulamin Cmentarza Powązkowskiego stawia sprawę jasno: Ksiądz Dyrektor nie rozstrzyga sporów pomiędzy członkami rodziny zmarłego, a rodzina sama musi określić, kogo ustanawia osobą odpowiedzialną do kontaktów z Zarządem Cmentarza i wnoszenia opłat. Brak porozumienia daje podstawę do czasowego lub stałego zamknięcia grobu. To samo w praktyce dotyczy innych cmentarzy: zarządca nie jest sądem.
Jeżeli spór dotyczy tego, kto ma prawo zdecydować o pochówku, sprawę rozstrzyga sąd, a po poradę trzeba się zwrócić do kancelarii prawnej. Kancelaria cmentarza może jedynie potwierdzić stan faktyczny: kto jest wpisany, jaki jest rodzaj grobu i jak wyglądają opłaty.
Jeśli chcecie omówić przebieg pogrzebu w grobie rodzinnym i kolejność formalności, w Terra Levis można to omówić telefonicznie pod numerem 660 950 600.
